An everyday leafy vegetable for palak paneer, dal and parathas, rich in iron, folate and vitamins A and K. One sowing gives several cuts, so returns are quick and regular.पालक पनीर, आमटी व पराठ्यांसाठी रोजची पालेभाजी; लोह, फोलेट व 'अ' आणि 'के' जीवनसत्त्वे भरपूर. एका पेरणीतून अनेक कापण्या, त्यामुळे उत्पन्न झटपट व नियमित.पालक पनीर, दाल और पराठे की रोज़ की हरी सब्ज़ी; आयरन, फोलेट व विटामिन A और K भरपूर। एक बुवाई से कई कटाई, इसलिए आमदनी जल्दी और नियमित।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
Soak seeds in clean water for 12 hours, then drain and dry in shade for 20 minutes before sowing. This gives faster, even sprouting. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).बिया स्वच्छ पाण्यात 12 तास भिजवा, नंतर पाणी काढून सावलीत 20 मिनिटे सुकवा व मग पेरा. यामुळे उगवण जलद व सारखी होते. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).बीज को साफ़ पानी में 12 घंटे भिगोएँ, फिर पानी निकालकर छाया में 20 मिनट सुखाएँ और तब बोएँ। इससे अंकुरण तेज़ और एक-सा होता है। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Make lines 20–25 cm apart and sow seeds 1–2 cm deep, about 5–8 cm apart in the line. Cover lightly with soil and water gently.20–25 सेमी अंतराच्या ओळी करा व बिया 1–2 सेमी खोल, ओळीत सुमारे 5–8 सेमी अंतरावर पेरा. हलकी माती झाका व हळुवार पाणी द्या.20–25 सेमी की दूरी पर कतारें बनाएँ और बीज 1–2 सेमी गहरे, कतार में लगभग 5–8 सेमी की दूरी पर बोएँ। हल्की मिट्टी से ढकें और धीरे से पानी दें।
Keep soil moist, not soggy. Seeds sprout in 5–8 days. Fill any gaps with fresh seed within a week. At 2–3 true leaves, thin to one plant every 5–8 cm.माती ओलसर ठेवा, चिखल नको. बिया 5–8 दिवसांत उगवतात. आठवडाभरात रिकाम्या जागी नवे बी टाका. 2–3 पाने आल्यावर दर 5–8 सेमीवर एक रोप ठेवून विरळणी करा.मिट्टी नम रखें, कीचड़ नहीं। बीज 5–8 दिन में अंकुरित होते हैं। एक सप्ताह में खाली जगह पर नया बीज डालें। 2–3 पत्ते आने पर हर 5–8 सेमी पर एक पौधा रखकर विरलन करें।
Weed by hand at about 15 and 30 days, working shallowly so roots are not disturbed. FYM at preparation. Give a small dose of nitrogen after each cut to push fresh leaf growth, but stop a week before cutting.सुमारे 15 व 30 दिवसांनी हाताने खुरपणी करा; मुळांना धक्का लागू नये म्हणून उथळ खुरपा. जमीन तयार करताना शेणखत. प्रत्येक कापणीनंतर नवी पाने फुटण्यासाठी थोडे नत्र द्या, पण कापणीच्या एक आठवडा आधी बंद करा.लगभग 15 और 30 दिन पर हाथ से निराई करें; जड़ें न हिलें इसलिए उथली निराई करें। खेत तैयार करते समय गोबर की खाद। हर कटाई के बाद नई पत्तियों के लिए थोड़ी नाइट्रोजन दें, पर कटाई से एक सप्ताह पहले बंद करें।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 25. Cut 4–5 cm above the ground, tie into bunches, sprinkle with water and keep in shade. Repeat the cut every 15–20 days.सुमारे 25 व्या दिवसापासून. जमिनीपासून 4–5 सेमी वर कापा, जुड्या बांधा, पाणी शिंपडा व सावलीत ठेवा. दर 15–20 दिवसांनी पुन्हा कापणी करा.लगभग 25 वें दिन से। जमीन से 4–5 सेमी ऊपर काटें, गड्डियाँ बाँधें, पानी छिड़कें और छाया में रखें। हर 15–20 दिन में दोबारा काटें।
Light watering every 2–3 days (daily in hot weather). Never let seedlings dry out, but over-watering causes damping-off.दर 2–3 दिवसांनी हलके पाणी द्या (उष्ण हवामानात रोज). रोपे कोरडी पडू देऊ नका, पण जास्त पाण्याने रोपे कोलमडतात.हर 2–3 दिन में हल्का पानी दें (गर्मी में रोज़)। पौध को सूखने न दें, पर ज़्यादा पानी से पौध गिर जाती है।
FYM at preparation. Give a small dose of nitrogen after each cut to push fresh leaf growth, but stop a week before cutting.जमीन तयार करताना शेणखत. प्रत्येक कापणीनंतर नवी पाने फुटण्यासाठी थोडे नत्र द्या, पण कापणीच्या एक आठवडा आधी बंद करा.खेत तैयार करते समय गोबर की खाद। हर कटाई के बाद नई पत्तियों के लिए थोड़ी नाइट्रोजन दें, पर कटाई से एक सप्ताह पहले बंद करें।
White winding tunnels inside the leaf.पानांमध्ये पांढऱ्या नागमोडी रेषा (बोगदे).पत्तियों के अंदर सफ़ेद टेढ़ी-मेढ़ी सुरंगें।
Pick and destroy mined leaves; hang yellow sticky traps; spray neem oil.बाधित पाने तोडून नष्ट करा; पिवळे चिकट सापळे लावा; कडुनिंब तेल फवारा.प्रभावित पत्ते तोड़कर नष्ट करें; पीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ; नीम तेल छिड़कें।
Brown or black round spots on leaves that spread in wet weather.पानांवर तपकिरी/काळे गोल ठिपके; ओलसर हवामानात वाढतात.पत्तियों पर भूरे/काले गोल धब्बे; गीले मौसम में फैलते हैं।
Remove infected leaves, avoid wetting the foliage, rotate crops; ask an expert for a fungicide if severe.रोगट पाने काढा, पानांवर पाणी उडवू नका, पीक फेरपालट करा; जास्त असल्यास बुरशीनाशकासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.रोगी पत्ते हटाएँ, पत्तियों पर पानी न पड़ने दें, फसल चक्र अपनाएँ; ज़्यादा हो तो फफूँदनाशक के लिए विशेषज्ञ से पूछें।
Plant shoots up a flower stalk early; leaves turn small and bitter. Caused by heat and long days.झाड लवकर फुलोऱ्यावर येते; पाने लहान व कडू होतात. उष्णता व मोठ्या दिवसांमुळे होते.पौधा जल्दी फूल का डंठल निकाल देता है; पत्ते छोटे व कड़वे हो जाते हैं। गर्मी व लंबे दिनों से होता है।
Sow in the cool season, give light shade in hot weather, keep soil moist and harvest early.थंड हंगामात पेरा, उष्ण हवामानात हलकी सावली द्या, माती ओलसर ठेवा व लवकर कापणी करा.ठंडे मौसम में बोएँ, गर्मी में हल्की छाया दें, मिट्टी नम रखें और जल्दी कटाई करें।
Cut 4–5 cm above the ground, tie into bunches, sprinkle with water and keep in shade. Repeat the cut every 15–20 days.जमिनीपासून 4–5 सेमी वर कापा, जुड्या बांधा, पाणी शिंपडा व सावलीत ठेवा. दर 15–20 दिवसांनी पुन्हा कापणी करा.जमीन से 4–5 सेमी ऊपर काटें, गड्डियाँ बाँधें, पानी छिड़कें और छाया में रखें। हर 15–20 दिन में दोबारा काटें।
Soak seeds in water for 12 hours for faster sprouting.जलद उगवणीसाठी बिया 12 तास पाण्यात भिजवा.जल्दी अंकुरण के लिए बीज 12 घंटे पानी में भिगोएँ।
Cut leaves 4–5 cm above the ground with a sharp knife so the plant regrows quickly.धारदार चाकूने जमिनीपासून 4–5 सेमी वर पाने कापा, म्हणजे झाड लवकर पुन्हा फुटते.तेज़ चाकू से जमीन से 4–5 सेमी ऊपर पत्ते काटें ताकि पौधा जल्दी दोबारा उगे।
In hot weather give light shade (net) to delay bolting, and sow every 2 weeks for a continuous supply.उष्ण हवामानात हलकी सावली (नेट) द्या म्हणजे फुलोरा उशिरा येतो; सतत माल मिळण्यासाठी दर 2 आठवड्यांनी पेरणी करा.गर्मी में हल्की छाया (नेट) दें ताकि फूल देर से आएँ; लगातार माल के लिए हर 2 सप्ताह में बुवाई करें।
Sowing in peak summer: plants flower early and leaves turn bitter.भर उन्हाळ्यात पेरणी: झाडे लवकर फुलोऱ्यावर येतात व पाने कडू होतात.भीषण गर्मी में बुवाई: पौधे जल्दी फूलते हैं और पत्ते कड़वे हो जाते हैं।
Feeding heavily just before cutting: leaves turn watery and spoil faster.कापणीच्या अगदी आधी जास्त खत देणे: पाने पाणीदार होतात व लवकर खराब होतात.कटाई से ठीक पहले ज़्यादा खाद देना: पत्ते पनीले हो जाते हैं और जल्दी ख़राब होते हैं।
Use a wide 12-inch pot or a 2-ft tray. Scatter 15–20 seeds, thin to 6–8 plants, give 4 hours of sun and keep moist.12 इंची रुंद कुंडी किंवा 2 फुटाची ट्रे. 15–20 बिया टाका, 6–8 रोपे ठेवा, 4 तास ऊन द्या व ओलावा ठेवा.12 इंच का चौड़ा गमला या 2 फीट की ट्रे। 15–20 बीज बिखेरें, 6–8 पौधे रखें, 4 घंटे धूप दें और नम रखें।