Always in demand for salad, raita and snacking, especially in summer and in towns and cities. A quick crop with good returns.सलाड, रायता व खाण्यासाठी नेहमी मागणी, विशेषतः उन्हाळ्यात व शहरांमध्ये. झटपट येणारे, चांगला परतावा देणारे पीक.सलाद, रायता और सीधे खाने के लिए हमेशा माँग, ख़ासकर गर्मी में और शहरों में। जल्दी तैयार होने वाली, अच्छा लाभ देने वाली फसल।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
No soaking needed. Use fresh seed straight from the pack and do not crush or chip it. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).भिजवण्याची गरज नाही. पाकिटातील ताजे बियाणे थेट वापरा; बिया चिरडू किंवा तोडू नका. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).भिगोने की ज़रूरत नहीं। पैकेट से ताज़ा बीज सीधे बोएँ; बीज को कुचलें या तोड़ें नहीं। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Make pits or hills 150 cm between rows and 45–60 cm between plants. Put 2–3 seeds in each spot, 2–3 cm deep, cover with soil and water gently.ओळींमध्ये 150 सेमी व रोपांमध्ये 45–60 सेमी अंतरावर खड्डे/आळी करा. प्रत्येक जागी 2–3 बिया 2–3 सेमी खोल टाका, माती झाका व हळुवार पाणी द्या.कतारों के बीच 150 सेमी और पौधों के बीच 45–60 सेमी की दूरी पर गड्ढे/थाले बनाएँ। हर जगह 2–3 बीज 2–3 सेमी गहरे डालें, मिट्टी से ढकें और धीरे से पानी दें।
Keep soil moist, not soggy. Seeds sprout in 3–5 days. Fill any gaps with fresh seed within a week. At 2–3 true leaves, keep only the strongest seedling in each spot.माती ओलसर ठेवा, चिखल नको. बिया 3–5 दिवसांत उगवतात. आठवडाभरात रिकाम्या जागी नवे बी टाका. 2–3 पाने आल्यावर प्रत्येक जागी फक्त सर्वात जोमदार रोप ठेवा.मिट्टी नम रखें, कीचड़ नहीं। बीज 3–5 दिन में अंकुरित होते हैं। एक सप्ताह में खाली जगह पर नया बीज डालें। 2–3 पत्ते आने पर हर जगह सिर्फ़ सबसे मज़बूत पौधा रखें।
Weed at about 20 and 40 days and earth up lightly around the base. FYM at planting; top-dress with nitrogen at 20 days and at first flowering; add a potash-rich feed when fruits start.सुमारे 20 व 40 दिवसांनी खुरपणी करा व बुडाशी हलकी भर द्या. लागवडीवेळी शेणखत; 20 दिवसांनी व पहिल्या फुलोऱ्यावेळी नत्र द्या; फळे लागताना पालाशयुक्त खत द्या.लगभग 20 और 40 दिन पर निराई करें और जड़ के पास हल्की मिट्टी चढ़ाएँ। बुवाई के समय गोबर की खाद; 20 दिन पर और पहले फूल पर नाइट्रोजन दें; फल लगते समय पोटाश वाली खाद दें।
When vines start to run (2–3 weeks after sprouting), put up a trellis, net or bamboo stakes. Train vines upward so fruits hang straight, stay clean and get fewer diseases.वेल पसरायला लागल्यावर (उगवणीनंतर 2–3 आठवड्यांनी) मांडव, जाळी किंवा बांबूचा आधार द्या. वेल वर चढवा; फळे सरळ, स्वच्छ राहतात व रोग कमी होतात.बेल फैलना शुरू करे (अंकुरण के 2–3 सप्ताह बाद) तो मचान, जाली या बाँस का सहारा लगाएँ। बेल को ऊपर चढ़ाएँ; फल सीधे, साफ़ रहते हैं और रोग कम लगते हैं।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 40. Cut with a little stalk every 1–2 days in the morning. Keep cool and sell the same day if possible.सुमारे 40 व्या दिवसापासून. सकाळी थोड्या देठासह दर 1–2 दिवसांनी तोडा. थंड ठिकाणी ठेवा; शक्य असल्यास त्याच दिवशी विका.लगभग 40 वें दिन से। सुबह थोड़े डंठल सहित हर 1–2 दिन में तोड़ें। ठंडी जगह रखें; हो सके तो उसी दिन बेचें।
Water every 2–3 days (daily in peak summer). Keep moisture steady: uneven watering makes fruits bitter and misshapen.दर 2–3 दिवसांनी पाणी द्या (भर उन्हाळ्यात रोज). ओलावा सारखा ठेवा; अनियमित पाण्यामुळे फळे कडू व वाकडी होतात.हर 2–3 दिन में पानी दें (भीषण गर्मी में रोज़)। नमी एक-सी रखें; अनियमित पानी से फल कड़वे और टेढ़े होते हैं।
FYM at planting; top-dress with nitrogen at 20 days and at first flowering; add a potash-rich feed when fruits start.लागवडीवेळी शेणखत; 20 दिवसांनी व पहिल्या फुलोऱ्यावेळी नत्र द्या; फळे लागताना पालाशयुक्त खत द्या.बुवाई के समय गोबर की खाद; 20 दिन पर और पहले फूल पर नाइट्रोजन दें; फल लगते समय पोटाश वाली खाद दें।
Shiny orange-red beetles chew holes in young leaves and flowers, mostly on seedlings.चमकदार नारिंगी-लाल भुंगे कोवळ्या पानांना व फुलांना छिद्रे पाडतात; रोपावस्थेत जास्त त्रास.चमकीले नारंगी-लाल भृंग कोमल पत्तियों व फूलों में छेद करते हैं; पौध अवस्था में ज़्यादा नुकसान।
Hand-pick in the early morning; spray neem oil; cover seedlings with a light net until 3–4 leaves.सकाळी लवकर हाताने वेचून नष्ट करा; कडुनिंब तेल फवारा; रोपे 3–4 पानांची होईपर्यंत हलक्या जाळीने झाका.सुबह जल्दी हाथ से चुनकर नष्ट करें; नीम तेल छिड़कें; पौधों को 3–4 पत्तों तक हल्की जाली से ढकें।
Yellow angular patches on top of leaves and grey-purple fuzz underneath, mostly in humid weather.पानांच्या वरच्या बाजूला पिवळे कोनीय डाग व खाली राखाडी-जांभळी बुरशी; दमट हवामानात जास्त.पत्तियों के ऊपर पीले कोणीय धब्बे और नीचे धूसर-बैंगनी फफूँद; नमी वाले मौसम में ज़्यादा।
Avoid overhead watering and crowding; grow on a trellis for airflow; remove infected leaves; ask an expert about a fungicide.वरून पाणी देणे व गर्दी टाळा; हवा खेळती राहण्यासाठी मांडवावर वेल चढवा; रोगट पाने काढा; बुरशीनाशकासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.ऊपर से सिंचाई व भीड़ से बचें; हवा के लिए बेल मचान पर चढ़ाएँ; रोगी पत्ते हटाएँ; फफूँदनाशक के लिए विशेषज्ञ से पूछें।
Light and dark green patches, crinkled leaves, stunted plants. There is no cure.पानांवर फिक्कट-गडद हिरवे ठिपके, पाने सुरकुतलेली, झाडाची वाढ खुंटते. यावर इलाज नाही.पत्तियों पर हल्के-गहरे हरे धब्बे, सिकुड़े पत्ते, बौने पौधे। इसका कोई इलाज नहीं है।
Uproot and destroy infected plants; control aphids and whitefly (they spread it); always start with clean seed.रोगट झाडे उपटून नष्ट करा; मावा व पांढरी माशी (प्रसार करणारे कीटक) आटोक्यात ठेवा; नेहमी स्वच्छ बियाणे वापरा.रोगी पौधे उखाड़कर नष्ट करें; माहू व सफ़ेद मक्खी (फैलाने वाले कीट) पर नियंत्रण रखें; हमेशा साफ़ बीज से शुरुआत करें।
Cut with a little stalk every 1–2 days in the morning. Keep cool and sell the same day if possible.सकाळी थोड्या देठासह दर 1–2 दिवसांनी तोडा. थंड ठिकाणी ठेवा; शक्य असल्यास त्याच दिवशी विका.सुबह थोड़े डंठल सहित हर 1–2 दिन में तोड़ें। ठंडी जगह रखें; हो सके तो उसी दिन बेचें।
Train vines on a trellis or net: straighter fruits, fewer diseases, easier picking.वेल मांडवावर/जाळीवर चढवा: फळे सरळ, रोग कमी, तोडणी सोपी.बेल को मचान/जाली पर चढ़ाएँ: फल सीधे, रोग कम, तुड़ाई आसान।
Pick regularly. Even one over-ripe fruit tells the plant to stop producing.नियमित तोडणी करा. एकही जास्त पिकलेले फळ राहिल्यास झाड नवी फळे देणे कमी करते.नियमित तुड़ाई करें। एक भी ज़्यादा पका फल रह जाए तो पौधा नए फल देना कम कर देता है।
Mulch with straw or plastic to hold moisture and keep fruits clean.ओलावा टिकवण्यासाठी व फळे स्वच्छ राहण्यासाठी पालापाचोळा/प्लास्टिक आच्छादन करा.नमी बचाने और फलों को साफ़ रखने के लिए भूसे/प्लास्टिक की मल्चिंग करें।
Irregular watering: fruits turn bitter, curved or pointed at one end.अनियमित पाणी: फळे कडू, वाकडी किंवा एका टोकाला निमुळती होतात.अनियमित पानी: फल कड़वे, टेढ़े या एक सिरे पर नुकीले हो जाते हैं।
Evening overhead watering: invites downy mildew.संध्याकाळी वरून पाणी देणे: केवडा रोगाला निमंत्रण.शाम को ऊपर से पानी देना: डाउनी मिल्ड्यू रोग को न्योता।
Use an 18-inch pot or a 25-litre bag with 1–2 plants and a trellis. Water daily in summer.18 इंची कुंडी किंवा 25 लिटरची बॅग, 1–2 रोपे व मांडव. उन्हाळ्यात रोज पाणी द्या.18 इंच का गमला या 25 लीटर का बैग, 1–2 पौधे और मचान। गर्मी में रोज़ पानी दें।