Aromatic leaves for methi paratha, bhaji and thepla. The same crop gives fresh leaves, dried kasuri methi and methi seeds, and it fixes nitrogen to improve the soil.मेथी पराठा, भाजी व थेपल्यासाठी सुगंधी पाने. एकाच पिकातून ताजी पाने, कसुरी मेथी व मेथी दाणे मिळतात; शिवाय माती सुधारते.मेथी पराठा, भाजी और थेपले के लिए सुगंधित पत्ते। एक ही फसल से ताज़े पत्ते, कसूरी मेथी और मेथी दाना मिलते हैं; साथ ही मिट्टी में नाइट्रोजन भी बढ़ती है।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
Soak seeds in clean water for 8 hours, then drain and dry in shade for 20 minutes before sowing. This gives faster, even sprouting. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).बिया स्वच्छ पाण्यात 8 तास भिजवा, नंतर पाणी काढून सावलीत 20 मिनिटे सुकवा व मग पेरा. यामुळे उगवण जलद व सारखी होते. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).बीज को साफ़ पानी में 8 घंटे भिगोएँ, फिर पानी निकालकर छाया में 20 मिनट सुखाएँ और तब बोएँ। इससे अंकुरण तेज़ और एक-सा होता है। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Make lines 20–25 cm apart and sow seeds 1–2 cm deep, about 5 cm apart in the line. Cover lightly with soil and water gently.20–25 सेमी अंतराच्या ओळी करा व बिया 1–2 सेमी खोल, ओळीत सुमारे 5 सेमी अंतरावर पेरा. हलकी माती झाका व हळुवार पाणी द्या.20–25 सेमी की दूरी पर कतारें बनाएँ और बीज 1–2 सेमी गहरे, कतार में लगभग 5 सेमी की दूरी पर बोएँ। हल्की मिट्टी से ढकें और धीरे से पानी दें।
Keep soil moist, not soggy. Seeds sprout in 4–6 days. Fill any gaps with fresh seed within a week. At 2–3 true leaves, thin to one plant every 5 cm.माती ओलसर ठेवा, चिखल नको. बिया 4–6 दिवसांत उगवतात. आठवडाभरात रिकाम्या जागी नवे बी टाका. 2–3 पाने आल्यावर दर 5 सेमीवर एक रोप ठेवून विरळणी करा.मिट्टी नम रखें, कीचड़ नहीं। बीज 4–6 दिन में अंकुरित होते हैं। एक सप्ताह में खाली जगह पर नया बीज डालें। 2–3 पत्ते आने पर हर 5 सेमी पर एक पौधा रखकर विरलन करें।
Weed by hand at about 15 and 30 days, working shallowly so roots are not disturbed. FYM at preparation. The crop makes its own nitrogen, so add a little only after cuts if leaves look pale.सुमारे 15 व 30 दिवसांनी हाताने खुरपणी करा; मुळांना धक्का लागू नये म्हणून उथळ खुरपा. जमीन तयार करताना शेणखत. पीक स्वतः नत्र तयार करते; पाने फिकट दिसल्यासच कापणीनंतर थोडे नत्र द्या.लगभग 15 और 30 दिन पर हाथ से निराई करें; जड़ें न हिलें इसलिए उथली निराई करें। खेत तैयार करते समय गोबर की खाद। फसल अपनी नाइट्रोजन खुद बनाती है; पत्ते पीले दिखें तभी कटाई के बाद थोड़ी दें।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 20. Pull the whole plant or cut 3–4 cm above the ground. Tie in bunches, sprinkle water and keep in shade.सुमारे 20 व्या दिवसापासून. संपूर्ण रोप उपटा किंवा जमिनीपासून 3–4 सेमी वर कापा. जुड्या बांधा, पाणी शिंपडा व सावलीत ठेवा.लगभग 20 वें दिन से। पूरा पौधा उखाड़ें या जमीन से 3–4 सेमी ऊपर काटें। गड्डियाँ बाँधें, पानी छिड़कें और छाया में रखें।
Light watering every 3–4 days. Keep the topsoil moist for sprouting and avoid waterlogging.दर 3–4 दिवसांनी हलके पाणी द्या. उगवणीसाठी वरची माती ओलसर ठेवा; पाणी साचू देऊ नका.हर 3–4 दिन में हल्का पानी दें। अंकुरण के लिए ऊपरी मिट्टी नम रखें; जलभराव न होने दें।
FYM at preparation. The crop makes its own nitrogen, so add a little only after cuts if leaves look pale.जमीन तयार करताना शेणखत. पीक स्वतः नत्र तयार करते; पाने फिकट दिसल्यासच कापणीनंतर थोडे नत्र द्या.खेत तैयार करते समय गोबर की खाद। फसल अपनी नाइट्रोजन खुद बनाती है; पत्ते पीले दिखें तभी कटाई के बाद थोड़ी दें।
Tiny green or black insects clustered under leaves and on tender tips; leaves curl and turn sticky.पानांखाली व कोवळ्या शेंड्यांवर लहान हिरवे/काळे किडे; पाने कुरळी होऊन चिकट होतात.पत्तियों के नीचे व कोमल सिरों पर छोटे हरे/काले कीट; पत्तियाँ मुड़कर चिपचिपी हो जाती हैं।
Spray neem oil or soapy water; hang yellow sticky traps; spare ladybird beetles (they eat aphids).कडुनिंब तेल किंवा साबणाचे पाणी फवारा; पिवळे चिकट सापळे लावा; ढालकिडे (लेडीबर्ड) जपा, ते मावा खातात.नीम तेल या साबुन के घोल का छिड़काव करें; पीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ; लेडीबर्ड भृंग को बचाएँ, ये माहू खाते हैं।
White powdery coating on leaves; leaves slowly dry up.पानांवर पांढरी भुकटीसारखी बुरशी; पाने हळूहळू वाळतात.पत्तियों पर सफ़ेद चूर्ण जैसी परत; पत्ते धीरे-धीरे सूख जाते हैं।
Spray diluted buttermilk (1 part in 10 parts water) or a label-approved sulphur product; thin crowded plants.ताक 1:10 पाण्यात मिसळून फवारा किंवा लेबलनुसार गंधकयुक्त औषध वापरा; दाटी झालेली रोपे विरळ करा.छाछ (1 भाग छाछ + 10 भाग पानी) का छिड़काव करें या लेबल के अनुसार सल्फर वाला उत्पाद दें; घने पौधे विरल करें।
Seedlings collapse at ground level; roots turn brown and mushy in soggy soil.रोपे जमिनीजवळ कोलमडतात; पाणी साचलेल्या मातीत मुळे तपकिरी व मऊ होतात.पौधे जमीन के पास से गिर जाते हैं; जलभराव में जड़ें भूरी व गलने लगती हैं।
Ensure drainage with raised beds; don't over-water; treat seed with Trichoderma (ask your agri-input dealer).गादीवाफ्यावर लागवड करून निचरा ठेवा; पाणी जास्त देऊ नका; बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).ऊँची क्यारी बनाकर जल निकास रखें; ज़्यादा पानी न दें; बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Pull the whole plant or cut 3–4 cm above the ground. Tie in bunches, sprinkle water and keep in shade.संपूर्ण रोप उपटा किंवा जमिनीपासून 3–4 सेमी वर कापा. जुड्या बांधा, पाणी शिंपडा व सावलीत ठेवा.पूरा पौधा उखाड़ें या जमीन से 3–4 सेमी ऊपर काटें। गड्डियाँ बाँधें, पानी छिड़कें और छाया में रखें।
Sow in 20–25 cm lines or broadcast, then cover the seed with a thin layer of soil and press lightly.20–25 सेमी ओळीत किंवा फेकून पेरा, बियांवर मातीचा पातळ थर टाका व हलके दाबा.20–25 सेमी की कतार में या छिटककर बोएँ, फिर बीज पर मिट्टी की पतली परत डालकर हल्का दबाएँ।
Cool weather (10–25 °C) gives the best leaves. Sow every 10 days for a continuous supply.थंड हवामानात (10–25 °से) सर्वोत्तम पाने मिळतात. सतत माल मिळण्यासाठी दर 10 दिवसांनी पेरणी करा.ठंडे मौसम (10–25 °C) में सबसे अच्छे पत्ते मिलते हैं। लगातार माल के लिए हर 10 दिन में बुवाई करें।
Pull whole plants at about 25 days for bunches, or cut once and let it regrow for a second cut.सुमारे 25 दिवसांनी संपूर्ण रोपे उपटून जुड्या करा, किंवा एकदा कापून दुसऱ्या कापणीसाठी पुन्हा फुटू द्या.लगभग 25 दिन पर पूरे पौधे उखाड़कर गड्डियाँ बनाएँ, या एक बार काटकर दूसरी कटाई के लिए दोबारा उगने दें।
Sowing too thickly without thinning: weak, yellow plants and fungal disease.खूप दाट पेरणी व विरळणी न करणे: कमकुवत, पिवळी रोपे व बुरशीजन्य रोग.बहुत घनी बुवाई और विरलन न करना: कमज़ोर, पीले पौधे और फफूँद रोग।
Cutting too late: leaves turn bitter and stems tough.कापणीला उशीर: पाने कडू व देठ कडक होतात.कटाई में देरी: पत्ते कड़वे और डंठल सख्त हो जाते हैं।
Use a wide 12-inch pot or tray. Scatter 25–30 seeds, thin to 12–15 plants, give 4+ hours of sun and harvest in 3–4 weeks.12 इंची रुंद कुंडी किंवा ट्रे. 25–30 बिया टाका, 12–15 रोपे ठेवा, 4 तासांहून अधिक ऊन द्या; 3–4 आठवड्यांत कापणी.12 इंच का चौड़ा गमला या ट्रे। 25–30 बीज बिखेरें, 12–15 पौधे रखें, 4 घंटे से ज़्यादा धूप दें; 3–4 सप्ताह में कटाई।