An everyday favourite for bhaji, fry and sambar, rich in fibre and vitamin C. It starts giving pods in under 2 months and keeps producing for 2–3 months, so income is steady.भाजी, फ्राय व सांबारासाठी रोजची आवडती; तंतुमय पदार्थ व 'क' जीवनसत्त्व भरपूर. 2 महिन्यांच्या आत शेंगा सुरू होतात व 2–3 महिने उत्पादन मिळते, त्यामुळे उत्पन्न नियमित.भाजी, फ्राई और सांभर की रोज़ की पसंद; रेशा और विटामिन C भरपूर। 2 महीने से कम में फलियाँ शुरू होती हैं और 2–3 महीने उपज देती हैं, इसलिए आमदनी नियमित रहती है।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
Soak seeds in clean water for 12 hours, then drain and dry in shade for 20 minutes before sowing. This gives faster, even sprouting. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).बिया स्वच्छ पाण्यात 12 तास भिजवा, नंतर पाणी काढून सावलीत 20 मिनिटे सुकवा व मग पेरा. यामुळे उगवण जलद व सारखी होते. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).बीज को साफ़ पानी में 12 घंटे भिगोएँ, फिर पानी निकालकर छाया में 20 मिनट सुखाएँ और तब बोएँ। इससे अंकुरण तेज़ और एक-सा होता है। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Make lines 60 cm apart and sow seeds 2–3 cm deep, about 30 cm apart in the line. Cover lightly with soil and water gently.60 सेमी अंतराच्या ओळी करा व बिया 2–3 सेमी खोल, ओळीत सुमारे 30 सेमी अंतरावर पेरा. हलकी माती झाका व हळुवार पाणी द्या.60 सेमी की दूरी पर कतारें बनाएँ और बीज 2–3 सेमी गहरे, कतार में लगभग 30 सेमी की दूरी पर बोएँ। हल्की मिट्टी से ढकें और धीरे से पानी दें।
Keep soil moist, not soggy. Seeds sprout in 5–7 days. Fill any gaps with fresh seed within a week. At 2–3 true leaves, thin to one plant every 30 cm.माती ओलसर ठेवा, चिखल नको. बिया 5–7 दिवसांत उगवतात. आठवडाभरात रिकाम्या जागी नवे बी टाका. 2–3 पाने आल्यावर दर 30 सेमीवर एक रोप ठेवून विरळणी करा.मिट्टी नम रखें, कीचड़ नहीं। बीज 5–7 दिन में अंकुरित होते हैं। एक सप्ताह में खाली जगह पर नया बीज डालें। 2–3 पत्ते आने पर हर 30 सेमी पर एक पौधा रखकर विरलन करें।
Weed at about 20 and 40 days and earth up lightly around the base. Compost or FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25–30 days and again after the first picking. Feed every 3–4 weeks during harvest.सुमारे 20 व 40 दिवसांनी खुरपणी करा व बुडाशी हलकी भर द्या. लागवडीवेळी कंपोस्ट/शेणखत; 25–30 दिवसांनी व पहिल्या तोडणीनंतर नत्र खत द्या. तोडणी काळात दर 3–4 आठवड्यांनी खत द्या.लगभग 20 और 40 दिन पर निराई करें और जड़ के पास हल्की मिट्टी चढ़ाएँ। बुवाई के समय कम्पोस्ट/गोबर की खाद; 25–30 दिन पर और पहली तुड़ाई के बाद नाइट्रोजन खाद दें। तुड़ाई के दौरान हर 3–4 सप्ताह में खाद दें।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 45. Cut with the stalk using a knife or secateurs every 1–2 days in the morning. Keep in shade and sell quickly.सुमारे 45 व्या दिवसापासून. सकाळी चाकूने/कात्रीने देठासह दर 1–2 दिवसांनी तोडा. सावलीत ठेवा व लवकर विका.लगभग 45 वें दिन से। सुबह चाकू/कैंची से डंठल सहित हर 1–2 दिन में तोड़ें। छाया में रखें और जल्दी बेचें।
Water at sowing, then every 5–7 days (every 3–4 days in peak summer). Keep moist at flowering; avoid waterlogging.पेरणीवेळी पाणी द्या, नंतर दर 5–7 दिवसांनी (भर उन्हाळ्यात 3–4 दिवसांनी). फुलोऱ्यात ओलावा ठेवा; पाणी साचू देऊ नका.बुवाई के समय पानी दें, फिर हर 5–7 दिन में (भीषण गर्मी में 3–4 दिन में)। फूल आने पर नमी रखें; जलभराव न होने दें।
Compost or FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25–30 days and again after the first picking. Feed every 3–4 weeks during harvest.लागवडीवेळी कंपोस्ट/शेणखत; 25–30 दिवसांनी व पहिल्या तोडणीनंतर नत्र खत द्या. तोडणी काळात दर 3–4 आठवड्यांनी खत द्या.बुवाई के समय कम्पोस्ट/गोबर की खाद; 25–30 दिन पर और पहली तुड़ाई के बाद नाइट्रोजन खाद दें। तुड़ाई के दौरान हर 3–4 सप्ताह में खाद दें।
Small green insects that hop off when disturbed; leaf edges turn yellow-brown and curl.हलवल्यास उड्या मारणारे लहान हिरवे कीटक; पानांच्या कडा पिवळसर-तपकिरी होऊन वळतात.छूने पर फुदकने वाले छोटे हरे कीट; पत्तियों के किनारे पीले-भूरे होकर मुड़ जाते हैं।
Spray neem oil early; install yellow sticky traps; avoid heavy nitrogen feeding.सुरुवातीलाच कडुनिंब तेल फवारा; पिवळे चिकट सापळे लावा; नत्र खताचा अतिरेक टाळा.शुरू में ही नीम तेल छिड़कें; पीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ; नाइट्रोजन खाद अधिक न दें।
Leaf veins turn yellow, then the whole leaf; pods become small and pale. Spread by whitefly.पानांच्या शिरा पिवळ्या होतात, मग संपूर्ण पान; शेंगा लहान व फिक्कट होतात. पांढऱ्या माशीमुळे प्रसार.पत्तियों की शिराएँ पीली, फिर पूरा पत्ता पीला; फलियाँ छोटी व पीली। सफ़ेद मक्खी से फैलता है।
Sow on time; hang yellow sticky traps; spray neem oil; uproot infected plants early.वेळेवर पेरणी करा; पिवळे चिकट सापळे लावा; कडुनिंब तेल फवारा; रोगट झाडे लवकर उपटा.समय पर बुवाई करें; पीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ; नीम तेल छिड़कें; रोगी पौधे जल्दी उखाड़ दें।
Shoots wilt and droop; caterpillars bore into pods and leave droppings.शेंडे सुकून लोंबतात; अळी शेंगांमध्ये छिद्र पाडते व विष्ठा दिसते.सिरे मुरझाकर झुक जाते हैं; इल्ली फलियों में छेद करती है और मल दिखता है।
Cut and destroy affected shoots and pods; set pheromone traps; spray neem seed kernel extract (5%).बाधित शेंडे व शेंगा तोडून नष्ट करा; फेरोमोन सापळे लावा; निंबोळी अर्क (5%) फवारा.प्रभावित सिरे व फलियाँ तोड़कर नष्ट करें; फेरोमोन ट्रैप लगाएँ; नीम बीज अर्क (5%) छिड़कें।
Cut with the stalk using a knife or secateurs every 1–2 days in the morning. Keep in shade and sell quickly.सकाळी चाकूने/कात्रीने देठासह दर 1–2 दिवसांनी तोडा. सावलीत ठेवा व लवकर विका.सुबह चाकू/कैंची से डंठल सहित हर 1–2 दिन में तोड़ें। छाया में रखें और जल्दी बेचें।
Soak seeds for 12 hours and sow in warm soil (above 20 °C). Cold soil slows sprouting.बिया 12 तास भिजवा व उबदार मातीत (20 °से पेक्षा जास्त तापमान) पेरा. थंड मातीत उगवण उशिरा होते.बीज 12 घंटे भिगोएँ और गर्म मिट्टी (20 °C से ऊपर) में बोएँ। ठंडी मिट्टी में अंकुरण धीमा होता है।
Pick every 1–2 days when pods are 8–10 cm long. Wear gloves because the hairs can itch.शेंगा 8–10 सेमी लांब झाल्यावर दर 1–2 दिवसांनी तोडा. केसांमुळे खाज येऊ शकते, म्हणून हातमोजे वापरा.फलियाँ 8–10 सेमी लंबी होने पर हर 1–2 दिन में तोड़ें। रोओं से खुजली हो सकती है, इसलिए दस्ताने पहनें।
Remove yellowing lower leaves and hang yellow sticky traps early to stop virus spread.खालची पिवळी पाने काढा व विषाणूचा प्रसार थांबवण्यासाठी सुरुवातीपासून पिवळे चिकट सापळे लावा.नीचे के पीले पत्ते हटाएँ और वायरस फैलने से रोकने के लिए शुरू से पीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ।
Letting pods grow long: they turn hard and fibrous, and the plant slows down.शेंगा जास्त वाढू देणे: त्या कडक व तंतुमय होतात व झाडाचे उत्पादन घटते.फलियों को ज़्यादा बढ़ने देना: वे सख्त व रेशेदार हो जाती हैं और पौधे की उपज घटती है।
Sowing late in the monsoon without whitefly control: yellow vein virus spreads fast.पावसाळ्यात उशिरा पेरणी व पांढऱ्या माशीचे नियंत्रण नाही: येलो व्हेन विषाणू झपाट्याने पसरतो.बरसात में देर से बुवाई और सफ़ेद मक्खी पर नियंत्रण न करना: येलो वेन वायरस तेज़ी से फैलता है।
Use a 14-inch pot or 20-litre bag with 1–2 plants and 6+ hours of sun. Feed every 3 weeks.14 इंची कुंडी किंवा 20 लिटरची बॅग, 1–2 रोपे व 6 तासांहून अधिक ऊन. दर 3 आठवड्यांनी खत द्या.14 इंच का गमला या 20 लीटर का बैग, 1–2 पौधे और 6 घंटे से ज़्यादा धूप। हर 3 सप्ताह में खाद दें।